Najnowszy zeszyt PSB

W styczniu 2023 ukazał się zeszyt 220 – pierwszy zeszyt tomu 54.

 

 

Zeszyt 220 (T. 54/1)

Obejmuje hasła: Toeplitz Jerzy - Tomasz, biskup płocki

    
     W zeszycie kończymy dzieje rodziny Toeplitzów, zaczynając od jej protoplasty kupca Teodora (Tewje) Toeplitza (1793-1838). Z historii Polski XVII wieku zwraca uwagę Wojciech Tolibowski (ok.1607-1663), biskup poznański, a z XIX wieku - Szymon Tokarzewski (1823-1890), uczestnik spisku ks. Piotra Ściegiennego, powstaniec styczniowy, dwukrotnie zsyłany na Syberię, oraz Józef Tokarzewicz-Hodi (1841-1919), pisarz, publicysta, krytyk literacki, emigrant. Wiek XX reprezentuje m.in. Michał Tokarzewski-Karaszewicz (1892-1964), generał broni WP, po kampanii wrześniowej twórca Służby Zwycięstwu Polski. Publikujemy też biogram Wacława Tokarza (1873-1937), historyka, profesora Uniwersytetu Jagiellońskiego i Uniwersytetu Warszawskiego, legionisty i pułkownika WP. Obecni są w zeszycie architekci: Kazimierz Tołłoczko (1886-1960), Mikołaj Tołwiński (1857/8-1924) oraz jego syn, Tadeusz Tołwiński (1887-1951); znajduje się tu też Stanisław Tołwiński (1895-1969), w l. 1945-1950 prezydent m. Warszawy. Przedstawicielem nauk przyrodniczych jest Stanisław Tołpa (1901-1996), botanik, torfoznawca, twórca tzw. preparatu Tołpy. Występuje tu również Konrad Tom (1885-1957), aktor, reżyser, autor tekstów do kabaretów i piosenek. Z osób narodowości innej niż polska zwracają uwagę biogramy Niemca Maxa Toeppena (1822-1893), dyrektora gimnazjów w Kwidzynie i Elblągu, badacza dziejów Mazurów, oraz Ukraińca, Jana Tokarzewskiego-Karaszewicza (1895-1954), publicysty, heraldyka, kierownika Ministerstwa Spraw Zagranicznych Ukraińskiej Republiki Ludowej. Zeszyt zamykają postacie dwóch XIII-wiecznych biskupów wrocławskich: Tomasza I (zm. 1268) i Tomasz II (zm. 1292).

Życiorysy zamieszczone w zeszycie 220 PSB:  

 
Toeplitz Teodor (1793-1838), kupiec, uczestnik powstania listopadowego
Toeplitz Teodor (1875-1937), działacz socjalistyczny i spółdzielczy
Toeppen Max (1822-1893), historyk, edytor
Tokarski Adam (1912-1999), geolog
Tokarski Jan (1900-1974), salezjanin
Tokarski Jan (1909-1982), językoznawca
Tokarski Julian (1883-1961), mineralog, petrograf, rektor Politechniki Lwowskiej
Tokarski Julian (1903-1977), działacz komunistyczny, wicepremier
Tokarski Lutek (zm.1466), wielkorządca krakowski, podskarbi nadworny
Tokarski Marian (1862-1942), lekarz, pedagog
Tokarski Mateusz (ok.1747-1807), malarz, kopista, restaurator obrazów
Tokarski Michał (1868-1949), ksiądz rzymskokatolicki, radny powiatowy i miejski
Tokarski Stanisław (1821-1895), ziemianin, poseł na sejm pruski
Tokarz Feliks (1926-1991), lekarz neurochirurg
Tokarz Franciszek (1897-1973), ksiądz rzymskokatolicki, sanskrytolog
Tokarz Helena (1926-1994), botanik, farmaceuta
Tokarz Tadeusz (1896-1981), pułkownik
Tokarz Wacław (1873-1937), historyk, pułkownik Wojska Polskiego
Tokarzewicz Józef (1841-1919), powstaniec styczniowy, publicysta,
Tokarzewska Jadwiga (1893-1965), nauczycielka, żołnierz
Tokarzewski Józef (1879-1931), generał
Tokarzewski Makary (1605-1678), archimandryta, święty Kościoła prawosławnego
Tokarzewski Marian (1873-w lub po 1941), ksiądz rzymskokatolicki
Tokarzewski Szymon (1823-1890), uczestnik spisku Piotra Ściegiennego, zesłaniec
Tokarzewski-Karaszewicz Jan (1885-1954), publicysta, heraldyk, dyplomata
Tokarzewski-Karaszewicz Michał (1892-1964), generał broni, teozof
Tokarzówna Krystyna (1927-2000), polonistka, bibliograf
Tolckemit Aleksander (1640-1682), złotnik
Tolckemit Aleksander Nicolaus (1715-1759), pastor ewangelicko-augsburski
Tolckemit Sigismund I (1662 - ok.1730), złotnik
Tolckemit Sigismund II (1697 - po 1775), złotnik
Tolgsdorf Erdmann (1555-1620), misjonarz w Inflantach, kaznodzieja łotewski
Tolibowski Andrzej (zm.1623), starosta bobrownicki, poseł na sejmy
Tolibowski Marcin (ok. 1603-1649), podkomorzy brzeski kujawski, poseł na sejmy
Tolibowski Wojciech (ok.1607-1663), biskup poznański
Toliński Józef (1764-1823), generał
Toliński  Karol (1816-1873), uczestnik spisku 1846 r., zesłaniec, malarz
Tolkemit Jan (1826-1889), uczestnik Wiosny Ludów, działacz emigracyjny
Toll Sergiusz (1893-1961), lepidopterolog
Tolsdorf Walenty (1816-1905), ksiądz rzymskokatolicki, działacz społeczny
Tołłoczko Adam (1728-1793), pijar, tłumacz, pedagog
Tołłoczko Antoni (1908-1975), lekarz, chirurg
Tołłoczko Bolesław (1882-1954), inżynier mechanik
Tołłoczko Eugeniusz (1898-1941), radiotechnik, działacz konspiracyjny
Tołłoczko Julian (1864-1922), ziemianin, przemysłowiec, działacz polityczny
Tołłoczko Kazimierz (1886-1960), architekt
Tołłoczko Ludwik (1870-1957), minister poczt i telegrafów
Tołłoczko Stanisław (1868-1935), chemik
Tołoczko Antoni (zm. 1778 lub 1779), wojski i podstarości wołkowyski
Tołpa Stanisław (1901-1996), botanik, torfoznawca
Tołwińska Joanna (1906-1993), popularyzator nauki
Tołwiński Gabriel (1869-1941), pianista, astronom, nauczyciel
Tołwiński Konstanty (1876-1961), profesor geologii naftowej
Tołwiński Mikołaj (1857 lub 1858-1924), architekt
Tołwiński Stanisław (1895-1969), prezydent Warszawy
Tołwiński Tadeusz (1887-1951), architekt
Tom Józef (1883-1962), grafik, malarz
Tom Konrad (1885-1957), aktor i reżyser kabaretowy
Tomaczkowski Aleksander (1909-1909), dyrygent zespołów kaszubskich
Tomaka Wojciech (1875-1967), biskup pomocniczy przemyski
Tomal Zdzisław (1921-1984), działacz ludowy, wicepremier
Tomalak Irena (1895-1971), działaczka niepodległościowa
Tomanek Jakub (1902-1975), inżynier leśnik
Tomanek Rudolf (1879-1941), ksiądz rzymskokatolicki, pisarz, liturgista
Tomaniewicz Wojciech (1744-1821), konfederat barski
Tomankiewicz Tadeusz (1915-1969), inżynier elektryk
Tomas Emanuel (1884-1963), działacz polityczny i społeczny, poseł na Sejm
Tomasik Franciszek (1899-1961), salezjanin, kapelan wojskowy
Tomasik Zdzisław (1900-1970), chemik
Tomassi Witold (1912-1997), inżynier chemik
Tomasz (połowa XIII w.), kasztelan poznański
Tomasz I (zm.1268), biskup wrocławski
Tomasz II (zm.1292), biskup wrocławski
Tomasz (zm. ok. 1294), biskup płocki


 

  

Toeplitz Teodor (Tewel, Tewje)
Po wybuchu powstania listopadowego T. z braćmi, Zygmuntem i Leopoldem, oraz grupą warszawskich Żydów przyczynił się do cofnięcia zakazu wykluczającego Żydów z członkostwa w Gwardii Narodowej i ogłoszenia 26 XII 1830 przez Radę Najwyższą Narodową zgody na służbę przedstawicieli wyznania mojżeszowego w formacjach powstańczych. Z chwilą utworzenia 5 I 1831 Warszawskiej Gwardii Miejskiej (podległej Gwardii Narodowej) T., podobnie jak bracia, wstąpił do niej w stopniu podoficera (ponieważ jedynie Żydzi ogoleni mogli pełnić funkcje oficerskie i podoficerskie, zgolił brodę). Jako członek Dozoru Bóżniczego poparł zbiórkę pieniędzy wśród społeczności żydowskiej na pożyczkę ogłoszoną przez Rząd Narodowy.

Z biogramu autorstwa Małgorzaty Osieckiej

 

Tokarz Wacław
Dn. 30 VII 1914 w krakowskim mieszkaniu T-a przy ul. Topolowej przesądzono o podporządkowaniu PDS Piłsudskiemu, który też zdecydował wtedy o przyszłym wymarszu do Król. Pol. 1. Kompanii Kadrowej. Już w trakcie pierwszej wojny światowej, podczas obrad w krakowskim magistracie Koła Polskiego, T. wszedł 15 VIII t.r. w skład komisji porozumiewawczej powołanej dla sprecyzowania warunków zjednoczenia Komisji Skonfederowanych Stronnictw Niepodległościowych, Centralnego Komitetu Narodowego i wszystkich organizacji wojskowych; zrealizowano to nazajutrz, przez powołanie Naczelnego Komitetu Narodowego (NKN). W ostatnich dniach sierpnia wstąpił T. pod pseud. Częstochowiak do 1. baonu 2. pp Leg. Pol. Przeniesiony już 1 IX do Dep. Wojskowego NKN, był w nim referentem intendentury, a 1 X został delegatem Departamentu w Komendzie Legionów i od 9 X był wraz z Ptaśnikiem obserwatorem walk oddziałów legionowych w Karpatach Wschodnich.

Z biogramu przygotowanego w redakcji

 

Tokarzewicz Józef
Wiosną 1867 został T. po raz drugi przesiedlony, tym razem do centralnych departamentów Francji. Zamieszkał u Ludwika de Fleury w zamku Beauregard (dep. Vienne). Należał w tym czasie do emigracyjnej Gminy Poitiers. Dn. 9 XI t.r. uczestniczył w Genewie w Międzynarodowym Kongresie Ligi Pokoju i Wolności, gdzie poznał G. Garibaldiego i Józefa Hauke-Bosaka. Dn. 12 XI ubiegał się o członkostwo w Komitecie Reprezentacyjnym Zjednoczenia Emigracji Polskiej (od r. 1868 Zjednoczenie Demokracji Polskiej <ZDP>); z powodu zbyt późnego zgłoszenia jego kandydaturę odrzucono. Od r. 1868 mieszkał w Angoulême i pracował jako inspektor linii kolejowej Orléans-Bordeaux.

Z biogramu autorstwa Agaty Barzyckiej-Paździor

 

Tokarzewski Szymon
Dn. 22 VI 1864 wyruszył T. po raz drugi z Warszawy na Syberię; 14 VII t.r. przybył do Tobolska, a wczesną jesienią był już w Irkucku, skąd zakutego w kajdany odesłano go 1 X pieszym etapem do okręgu nerczyńskiego. Po krótkim pobycie w więzieniu w Aleksandrowsku nad Amurem pracował od lutego 1865 w jednej z największych w okręgu nerczyńskim kopalni srebra we wsi Kadaja, a od listopada t.r. w podobnej kopalni Stretienska. Niemal od początku powtórnej katorgi utrzymywał korespondencję z Haliną Leszczyńską, córką współwięźnia z Cytadeli warszawskiej z r. 1846 Józefa Leszczyńskiego. Dzięki kolejnym ułaskawieniom Aleksandra II skrócono T-emu 16 IV 1866 karę ciężkich robót o połowę, a 18 IX t.r. – o trzy czwarte. W wyniku kolejnej amnestii został zwolniony z robót i we wrześniu 1868 przeniesiony na osiedlenie w gminie Urik (okręg irkucki) i zaliczony do stanu włościańskiego. Następnie zamieszkał na osiedleniu w Irkucku i pracował jako piwowar. Od ok. r. 1872 zajął się z Henrykiem Wohlem sprzedażą sprowadzanego z Warszawy obuwia, rękawiczek i innej galanterii.

Z biogramu autorstwa Anny Brus

 


Tokarzewski-Karaszewicz Michał
Przekazawszy w lutym 1940 całość dowodzenia Roweckiemu, wyruszył w pierwszych dniach marca t.r., pod pseud. Stolarski, do Lwowa. W nocy z 6 na 7 III został podczas przekraczania granicy niemiecko-sowieckiej na Sanie pod Jarosławiem aresztowany przez pograniczników sowieckich; zarządzona przez komendanta ZWZ-2 ppłk. Jana Sokołowskiego akcja jego uwolnienia skończyła się niepowodzeniem. Nierozpoznany (podawał się za lekarza Tadeusza Mirowyja), został osadzony w więzieniu w Przemyślu, skąd 23 III wywieziono go do Dniepropietrowska i 4 IX skazano na pięć lat łagru za nielegalne przekroczenie granicy. Więziony był początkowo w Charkowie, następnie w łagrach: Jercewo-Mostowica pod Archangielskiem, Szangały i Wielsk; pracował przy wyrębie lasu, ale potem, przeszkolony przez współwięźniów-lekarzy, praktykował z powodzeniem jako lekarz, lecząc także oficerów NKWD. Zidentyfikowany w styczniu 1941 przez NKWD, został przewieziony do więzienia na Łubiance w Moskwie i poddany śledztwu.

Z biogramu autorstwa Jerzego Kirszaka

 

Tołpa Stanisław
Od poł. l. siedemdziesiątych koncentrował się z zespołem na stosowaniu preparatów torfowych do zwalczania u ludzi chorób nowotworowych i w r. 1978 opatentował (P.201.762) sposób otrzymywania preparatu przeciwnowotworowego z zakwaszonego hydrolizatu alkalicznego z torfu (patent przekazał uczelni). Mimo zaangażowania dużego zespołu pracowników i współdziałania sponsorów (Komitet Badań Naukowych, Akad. Roln. we Wrocławiu, Barbara Piasecka-Johnson), niejednorodny skład chemiczny preparatu torfopochodnego i niekontrolowany sposób jego stosowania, utrudniał uzyskiwanie powtarzalnych wyników, co uniemożliwiało rejestrację leku. Również przebieg badań nad skutecznością preparatu budził kontrowersje w środowisku medycznym. Dopiero w r. 1991 Komisja Leków zarejestrowała preparat jako PTT (Preparat Torfowy Tołpy), ale nie jako lek przeciwnowotworowy, tylko jako immunomodulator, czyli środek wzmacniający odporność.

Z biogramu autorstwa Stanisława Tadeusza Sroki

 


Tołwiński Mikołaj
W Polsce niepodległej współpracował ze Związkiem Miast Polskich i w r. 1919 wydał jego nakładem broszurę O pomnikach i cerkwiach prawosławnych (W.). Proponował w niej przywrócenie pierwotnej funkcji kościołom adaptowanym na cerkwie, lecz (po ocenie gminnej komisji kwalifikacyjnej) zachowanie świątyń niezbędnych dla ludności prawosławnej. Odżegnując się od nienawiści na tle politycznym lub religijnym, postulował z naciskiem rozbiórkę pozostałych w Polsce soborów prawosławnych «jako symboli gwałtu i przemocy». Uznając sobór św. Aleksandra Newskiego na pl. Saskim w Warszawie za jedną z najpiękniejszych budowli w Europie, opowiedział się jednak za jego rozbiórką, jako że budowla ta nie nadawała się wg niego ani do przekształcenia na kościół katolicki ani do umieszczenia w niej muzeum martyrologii narodu polskiego.

Z biogramu autorstwa Aleksandra Łupienki

 

Tołwiński Stanisław
Funkcję prezydenta Warszawy sprawował T. w okresie trwającej centralizacji administracji i stopniowego odbierania prerogatyw samorządowi, m.in. w maju 1945 podporządkowano Min. Odbudowy kierowane przez Piotrowskiego Biuro Odbudowy Stolicy, a w maju 1947 wyłączono zarząd miasta z planowania przestrzennego. Głównymi zadaniami T-ego było podnoszenie miasta z ruin, jego odgruzowanie, nadzorowanie ekshumacji, odnowienie budynków administracji, uruchomienie podstawowej infrastruktury miejskiej, elektrowni, wodociągów i oświetlenia, naprawa taboru i torów tramwajowych, budowa trasy W-Z i mostu Śląsko-Dąbrowskiego (oddane do użytku w r. 1949). T. kierował też odbudową osiedli WSM, a na Żoliborzu otworzył pierwszy ogródek jordanowski. Urząd prezydenta przestał pełnić 23 V 1950, w związku z jego likwidacją.

Z biogramu autorstwa Tomasza Siewierskiego

 

Tom Konrad
Obok Tuwima, Járosyego i Hemara był T. jednym z czołowych twórców kabaretu «Banda». W inauguracyjnym programie 1 X 1931 wchodził na estradę jako Gandhi, z żywą kozą na postronku. W rewii „Jaracz i Banda” 28 V 1932 partnerował jako komisarz Jaraczowi w skeczu „Szczęście”. Od 4 VI t.r. «Banda» należała do połączonych teatrów Szyfmana (Szyfbanda); rozłączenie nastąpiło 1 II 1933. Następnie pracował T. w kabaretach «Rex» (czerwiec 1933), «Cyganeria» (sezon 1933/4), «Stara Banda» (od czerwca 1934 i w sezonie 1934/5), «Hollywood» (od lipca do listopada 1935), «Cyrulik Warszawski» (sezon 1935/6) i Teatr 13 Rzędów (od grudnia 1936 do stycznia 1937); w sezonie 1938/9 ponownie występował w «Cyruliku Warszawskim». W Państw. Inst. Sztuki Teatralnej prowadził w r. akad. 1932/3 zajęcia z artystycznej interpretacji piosenki.

Z biogramu autorstwa Maureen Mroczek Morris i Romana Włodka

 

Tomasz II, biskup wrocławski
T. tymczasem, odcięty w Raciborzu, stale się radykalizował, tracąc coraz bardziej kontakt z rzeczywistością. Bezwzględnie przekonany o własnej racji, odrzucał myśl o jakichkolwiek ustępstwach, rozważając za to na początku r. 1287 z pełną powagą plany zwolnienia poddanych książęcych z przysięgi wierności, odwołania się do obcej pomocy zbrojnej, ogłoszenia krucjaty i oddania księstwa wrocławskiego sąsiednim władcom; jego listy zdradzają też coraz większą podejrzliwość i nieufność wobec wszystkich dookoła, tak księcia, jak i posłów, rozjemców, legata papieskiego (który rzeczywiście stanowił dodatkowy kłopot, bo domagał się zwyczajowych opłat), a nawet arcybiskupa.

Z biogramu autorstwa Tomasza Jurka

 


Redakcja Polskiego Słownika Biograficznego życzy Państwu ciekawej lektury.