Najnowszy zeszyt PSB

W listopadzie 2019 roku ukazał się zeszyt 215 PSB - czwarty zeszyt tomu 52.

 

 

Zeszyt 215 (T. 52/4)

Obejmuje hasła: Tarnowski Jan (1835-1994) - Taube Jerzy

    
     W zeszycie kończymy biogramy rodziny Tarnowskich, a wśród nich protoplasty rodu, Spycimira Tarnowskiego (zm. po 1352), wojewody i kasztelana krakowskiego z czasów Władysława Łokietka i Kazimierza Wielkiego, Stanisława Tarnowskiego (1837-1917), historyka literatury polskiej, rektora Uniwersytetu Jagiellońskiego, prezesa Akademii Umiejętności, jednego z przywódców krakowskich konserwatystów, tzw. stańczyków, Władysława Tarnowskiego (1836-1878), pseud. Ernest Buława, poety, kompozytora i podróżnika, twórcę piosenki żołnierskiej „Jak to na wojence ładnie”, oraz Zdzisława Tarnowskiego (1862-1937), ziemianina, kolejnego konserwatystę krakowskiego. Przestawiamy też biogramy Alfreda Tarskiego (1901-1983), światowej sławy logika, jednego z pięciu największych w dziejach tej dyscypliny, Ksawerego Tartakowera (1887-1956), arcymistrza szachowego, Mikołaja Taszyckiego (zm. ok. 1545), jednego z przywódców tzw. wojny kokoszej, Gabriela Taszyckiego (1755-1809), szambelana, działacza insurekcji kościuszkowskiej, Witolda Taszyckiego (1898-1979), językoznawcy, Stanisław Tatara (1896-1980), jednego z dowódców AK, rzecznika porozumienia z ZSRR, więźnia okresu stalinizmu, oraz Michaliny Tatarkówny-Majkowskiej (1908-1986), działaczki komunistycznej, I sekretarza Komitetu Łódzkiego PZPR. Są też w zeszycie obecne postacie Jakuba Tatarkiewicza (1789-1854), rzeźbiarza, oraz jego wnuka, Władysława Tatarkiewicza (1886-1980), filozofa i historyka sztuki. Zeszyt zamykają życiorysy kilku przedstawicieli rodziny Taubów, m. in. Artura Taube (1894-1979), pianisty. 

Życiorysy zamieszczone w zeszycie 215 PSB:  

 
Tarnowski Jan (1904 – 1947), podpułkownik AK
Tarnowski  Joachim (ok.1732 – 1806), starosta sulejowski, poseł na sejmy
Tarnowski Juliusz (1864 – 1917), przemysłowiec, działacz polityczny i społeczny
Tarnowski Karol (1889 – 1981), działacz społeczny, ziemianin
Tarnowski Leon (1775 – 1830), kapitan wojsk Księstwa Warszawskiego
Tarnowski Marceli (1899 – 1942 lub 1943), tłumacz, wydawca
Tarnowski Marcin (1778 – 1862), pułkownik wojsk Księstwa Warszawskiego
Tarnowski Michał (ok. 1593 – 1654 lub 1655), kasztelan wojnicki, poseł na sejmy
Tarnowski Michał (zm. po 1744), kasztelan biecki, kasztelan sieradzki
Tarnowski Rafał (zm.1372 lub 1373), rycerz pasowany, kasztelan wiślicki
Tarnowski Rafał (1741 – 1803), generał major wojsk koronnych
Tarnowski Sebastian  (ok.1530 – 1601 lub 1602), kasztelan konarski sieradzki
Tarnowski Spycimir (zm. 1352), wojewoda krakowski
Tarnowski Spycimir (zm.1395 lub1396), podkomorzy krakowski
Tarnowski Spytek (1434 lub 1435), wojewoda sandomierski
Tarnowski Spytek (przed 1490 – 1552 lub 1553), podskarbi wielki koronny
Tarnowski Stanisław (przed 1487 – 1528 lub 1529), kasztelan chełmski
Tarnowski Stanisław (1514 – 1568), podskarbi wielki koronny
Tarnowski Stanisław (1541 – 1618), kasztelan czechowski, radomski i sandomierski
Tarnowski Stanisław (1837 – 1917), historyk literatury, profesor i rektor UJ
Tarnowski Władysław (1836 – 1878), kompozytor, poeta, podróżnik
Tarnowski Jan (1862 – 1937), poseł na Sejm Krajowy
Tarociński Edward (1910 – 1998), profesor Instytutu Technologii Drewna w Poznaniu
Taroni Antonio (zm. przed  20 I 1629), kompozytor, śpiewak, duchowny
Taroni Jan (1737 lub 1738 – 1782), kupiec, bankier i filantrop poznański
Taroni Piotr (ok.1763 – 1808), kupiec i bankier poznański
Tarski Alfred (1901 – 1983), logik, profesor University of California w Berkeley
Tarski Ignacy (1905 – 1988), profesor SGPiS, prawnik
Tartakower Arie (1897 – 1982), historyk, socjolog
Tartakower Ksawery (1887 – 1956), arcymistrz szachowy
Taru – Kowalska Ruth (1906 – 1979), aktorka teatrów żydowskich
Tarwacki Jan (1879 – 1918), działacz polskiego i rosyjskiego ruchu komunistycznego
Tarwid Kazimierz (1909 – 1988), profesor Instytutu Ekologii PAN
Tas (zm. 1304), starosta krakowsko – sandomierski i kujawsko – pomorski
Taschner Emil (1900 – 1982), chemik, docent Politechniki Gdańskiej
Tasiecki Mieczysław (1894 – 1958), pułkownik PSZ na Zachodzie
Taszycki Józef (1755 – 1809), działacz insurekcji kosciuszkowskiej, publicysta
Taszycki Mikołaj (zm. 1545), przywódca „wojny kokoszej”
Taszycki Stanisław (ok.1520 – 1592), antytrynitarz, poseł na sejmy
Taszycki Witold (1898 – 1979), językoznawca
Tata Franciszek (1908 – 1943), oficer WP
Tatar Stanisław (1896 – 1980), generał brygady WP
Tatar Stefania (1880 – 1942), filozofka, literatka
Tatar Szymon (1826 – 1913), przewodnik tatrzański
Tatara Franciszek (1902 – 1984), inżynier, docent Politechniki Poznańskiej
Tatara Mikołaj (1904 – 1994), archiwista, tłumacz, franciszkanin
Tatarczak  Stefan (1885 – 1962), senator RP, poseł na Sejm
Tatarkiewicz Jakub (1789 – 1854), rzeźbiarz
Tatarkiewicz Jan (1843 – 1891), reżyser, aktor
Tatarkiewicz Konstanty (1884 – 1944), reżyser, aktor, autor sztuk
Tatarkiewicz Marian (1875 – 1929), dramatopisarz, reżyser, aktor
Tatarkiewicz Władysław (1886 – 1980), historyk sztuki, historyk filozofii
Tatarkiewicz–Małkowska Wanda (1890 – 1972), pisarka, reżyser teatralny i radiowy
Tatarkiewiczowa Teresa (1892 – 1978), tłumaczka
Tatarkówna–Majkowska  Michalina (1908 – 1986), I sekretarz PZPR w Łodzi
Tatarski Roman (1912 – 1995), prawnik, oficer PSZ na Zachodzie
Tatarynowicz Piotr (1896 – 1978), pisarz, redaktor, ksiądz rzymskokatolicki
Tatomir Lucjan (1836 – 1901), pedagog, publicysta, działacz oświatowy
Tatrzański Michał (1886 – 1941), aktor, śpiewak, reżyser
Tatula  Franciszek (1889 – 1946), grafik, malarz, rysownik
Tatuliński Antoni (1869 – 1959), poseł na Sejm RP
Taube Artur (1894 – 1979), pianista, pedagog
Taube Aleksander (1814 lub 1816 – 1855), zesłaniec
Taube  Jerzy (ok.1640 – w lub po 1701), generał

 

  

Tarnowski Stanisław
Stanisław TarnowskiDn. 7 VI 1886 został T. wybrany na rektora UJ na kadencję w r. akad. 1886/7. Z odczytami o powieściach Henryka Rzewuskiego wyjechał w styczniu 1887 do Lwowa; wykłady w dn. 11 i 13 I t.r. improwizował, subtelnie analizując pełną sprzeczności i paradoksów postać pisarza, polemizował jednak z jego poglądami. W następstwie opublikował pracę Henryk Rzewuski. Z odczytów publicznych odbytych we Lwowie w 1887 roku (Lw. 1887). Dn. 18 IV uczestniczył w pogrzebie Kraszewskiego na krakowskiej Skałce. Jako rektor UJ rozpoczął przygotowania do 500-lecia odnowienia uczelni; 7 VI otrzymał od cesarza Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Franciszka Józefa. Dn. 14 VI dokonał uroczystego otwarcia nowego gmachu uniwersyteckiego i z tej okazji wygłosił mowę Na pamiątkę otwarcia „Collegii Novi” 14 czerwca 1887 uczniom Uniwersytetu Jagiellońskiego rektor Stanisław Tarnowski (Kr. 1887). Odtąd prowadził wykłady w Collegium Novum. W auli tego gmachu witał 28 VI z Senatem następcę tronu, arcyksięcia Rudolfa z małżonką Stefanią; parę książęcą gościł 30 VI w swej rezydencji na Szlaku.

Z biogramu autorstwa Tadeusza Budrewicza i Renaty Stachury-Lupy

 

Tarnowski Zdzisław
Po początkowych wahaniach, wynikających z oceny przewrotu majowego, T. spotkał się 20 VII 1927 w Belwederze z premierem Józefem Piłsudskim i zadeklarował dla niego poparcie. W rezultacie zorganizował w dn. 14-16 IX t.r. w Dzikowie spotkanie przedstawicieli grup konserwatywnych z oddelegowanymi przez Piłsudskiego płk. Walerym Sławkiem i mjr. Remigiuszem Grocholskim, na którym ustalono warunki wejścia stronnictw zachowawczych do BBWR. Z ramienia SPN wszedł w skład powołanego 24 X (ukonstytuowany 10 XII) Komitetu Zachowawczego, który został wg jego koncepcji przekształcony w Zachowawczy Związek Organizacji Politycznych i Gospodarczych (7 III 1930). W wyborach do Senatu 11 III 1928 uzyskał T. mandat z listy BBWR nr 1. Działał w Kole Gospodarczym Posłów i Senatorów BBWR. W swym krakowskim mieszkaniu zorganizował 28 II 1929 spotkanie z przedstawicielami prasy konserwatywnej. 

Z biogramu autorstwa Agaty Barzyckiej-Paździor i Tomasza Dudka

 

Tarski Alfred
Choć T. był formalnie katolikiem, pozostawał jednak agnostykiem, a nawet ateistą. W młodości miał poglądy socjalistyczne, w okresie amerykańskim sympatyzował z liberalną filozofią polityczną, nie przywiązywał jednak wagi do wyraźnej artykulacji swej postawy filozoficznej, religijnej czy politycznej. W domu T-ego mówiło się po polsku, obchodzono polskie święta, chętnie przyjmowano gości z Polski, jednak T. od r. 1968 odmawiał przyjazdów na konferencje naukowe do kraju; spowodowało to zablokowanie przez władze PRL jego wyboru na członka zagranicznego PAN. Niezmiennie zainteresowany sprawami polskimi, był od r. 1980 sympatykiem „Solidarności” i w klapie marynarki nosił jej znaczek.

Z biogramu autorstwa Jana Woleńskiego

 

Tartakower Ksawery
Po powstaniu w r. 1926 Polskiego Związku Szachowego zaproponowano T-owi grę w reprezentacji kraju. T. przyjął polskie obywatelstwo i już w r. 1927 uczestniczył w II Mistrzostwach Polski w Łodzi (20 IV - 7 V), zajmując drugie miejsce za Rubinsteinem. T.r. wystąpił też w warszawskim turnieju najlepszych szachistów stolicy oraz wygrał turnieje międzynarodowe w Kecskemét, Londynie i Hastings (turniej noworoczny). Nie zamieszkał jednak na stałe w Polsce i po zawodach wracał do Paryża. Po polsku mówił słabo, lecz mimo to omówienia turniejów szachowych zamieszczał także w prasie krajowej, zarówno branżowej (warszawski „Świat Szachowy”), jak i w wydawanym we Lwowie żydowskim dzienniku „Chwila”. Czytelnicy „Wiener Schachzeitung” uznali go w r. 1929 za najlepszego dziennikarza szachowego na arenie międzynarodowej.

Z biogramu autorstwa Tadeusza Wolszy

 


Taszycki Mikołaj
Był wśród inicjatorów rokoszu (niekiedy nazywanego jego imieniem, określanego też jako «wojna kokosza»), zawiązanego w sierpniu 1537 pod Lwowem przez szlachtę, która jako pospolite ruszenie udawała się na wojnę przeciw Mołdawii. W wygłaszanych tam mowach T. podkreślał wierność królowi i legalność podejmowanych działań, domagał się jednak poszanowania egzekucji prawa, ochrony zagrożonej wolności szlacheckiej, naprawy państwa oraz równego i sprawiedliwego rozłożenia kosztów jego obrony; wysunął także postulat (powtarzany przez egzekucjonistów w l.n.) ustanowienia przy królu stałej rady z przedstawicieli senatu i szlachty. W związku z działalnością w czasie rokoszu został pozwany przed sąd sejmowy na sejmie piotrkowskim między styczniem a marcem 1538; na obrady przybył (podobnie jak większość oskarżonych) późno, w otoczeniu 300 jezdnych. Podczas rozprawy wygłosił w imieniu wszystkich oskarżonych mowę obrończą; podjęte działania tłumaczył troską o dobro państwa, odpierał też zarzut zbrodni obrazy majestatu.

Z biogramu autorstwa Mariusza Lubczyńskiego

 

Taszycki Witold
Na zlecenie Inst. Śląskiego zorganizował t.r. w Krakowie pracownię, przygotowującą repolonizację lub spolonizowanie nazw miejscowych, rzecznych i terenowych na przejętych przez polską administrację ziemiach Śląska i Prus Wschodnich. W l. 1945-6 opracował nazewnictwo ok. 4 tys. miast i wsi Śląska Opolskiego i Dolnego, wprowadzając m.in. nazwy: Polanica-Zdrój, Szczawno-Zdrój, Świeradów, Turoszów, Boguszów, Bogatynia; nadał też polskie nazwy dzielnicom i przedmieściom Wrocławia.

Z biogramu autorstwa Mirosława Skarżyńskiego

 


Tatar Stanisław
T. był bity i torturowany psychicznie; stosowano m.in. tzw. konwejer tj. przesłuchanie całodobowe bez przerwy. W stanie skrajnego wyczerpania psychicznego przyznał się 18 II, że po ostatecznym powrocie do kraju miał objąć kierownictwo spisku byłych oficerów AK, PSZ i ludowego WP, którego celem było obalenie ustroju państwa polskiego. Obciążył m.in. Plutę-Czachowskiego, Kuropieskę, Kirchmayera, gen. Stefana Mossora i płk. Franciszka Hermana. Dn. 21 III napisał list do Bieruta, w którym wyraził skruchę i prosił o łaskę. W Londynie Komisja Specjalna Rady Narodowej RP wydała 9 VIII 1950 oświadczenie, że «nie była w stanie ustalić, jakimi kwotami tego funduszu rozporządzali Tatar i Utnik w chwili, gdy wymawiali posłuszeństwo prawowitym władzom Rzplitej i oddawali się do dyspozycji władzy warszawskiej». Wobec dokonanych w Polsce aresztowań nie nadano już sprawie T-a dalszego biegu.

Z biogramu autorstwa Daniela Koresia

 

Tatarkiewicz Jakub
W dorobku T-a znajdują się głównie rzeźby portretowe, popiersia i medaliony. Był on wybitnym portrecistą, wiernie oddającym podobieństwo przedstawianej postaci; popiersia jego dłuta charakteryzują się sumarycznym traktowaniem głów i delikatnym, miękkim modelunkiem twarzy. We wcześniejszym okresie tworzył je najczęściej w manierze al antica, a w ostatniej dekadzie przedstawiał modeli w strojach z epoki. Jego figury pomnikowe bywały krytykowane za niezbyt dobrze wyważone proporcje. Ulegając czasem wpływom romantyzmu, T. pozostał jednak z przekonania klasykiem; uważany jest za jednego z najwybitniejszych polskich rzeźbiarzy neoklasycystów.

Z biogramu autorstwa Joanny Daranowskiej-Łukaszewskiej

 

Tatarkiewicz Władysław
Nie akceptując reformy studiów filozoficznych, zapowiedzianych 17 X 1949 na zebraniu Rady Głównej ds. Nauki i Szkolnictwa Wyższego, T. zrzekł się funkcji kuratora Koła Filozoficznego Studentów. Od r. 1949 wstrzymano jego wyjazdy zagraniczne, a decyzją Min. Szkolnictwa Wyższego pozbawiono go w r. 1950 prawa nauczania na uniwersytecie i skierowano na przymusowy (płatny) urlop. W r. 1950 opublikował T. trzeci tom Historii filozofii (W., Filozofia XIX wieku i współczesna, dwanaście wydań do r. 1990); założenie T-a, by każdą doktrynę zrozumieć i oceniać wg jej własnych założeń, wywołało krytykę T. Krońskiego, który zarzucił T-owi, że «potraktował marksizm na równi z innymi systemami», dając wyraz «jaskrawemu antyhistoryzmowi» i «błędnej metodologii».

Z biogramu autorstwa Alicji Kuczyńskiej

 

Tatarkówna-Majkowska Michalina
Miłośniczka teatru, hołdująca idealistycznie pojętemu socjalizmowi, wspierała Kazimierza Dejmka i kierowany przez niego Teatr Nowy, doprowadziła też do budowy Teatru Wielkiego (otwarty w r. 1967). Szczyciła się, że dzięki jej poparciu wystawiono w Łodzi zrywający z socrealizmem spektakl wg „Ciemności kryją ziemię” Jerzego Andrzejewskiego (1956, reż. Dejmek) oraz pierwszy raz po drugiej wojnie światowej „Nie-Boską komedię” Zygmunta Krasińskiego (1959, reż. B. Korzeniewski). Jednym z ostatnich jej osiągnięć była wznoszona od poł. l. sześćdziesiątych Fabryka Włókien Sztucznych «Anilana». W delegacjach partyjno-rządowych odwiedziła Chińską Republikę Ludową (1957), ZSRR (1958) i Kubę (1963/4). Starała się utrzymać tzw. więź z masami, m.in. wielokrotnie odwiedzała letnie obozy Hufca Łódź-Widzew ZHP i sama mieszkała w namiocie.

Z biogramu autorstwa Piotra Ossowskiego

 


Redakcja Polskiego Słownika Biograficznego życzy Państwu ciekawej lektury.