Najnowszy zeszyt PSB

W czerwcu 2019 roku ukazał się zeszyt 214 PSB - trzeci zeszyt tomu 52.

 

 

Zeszyt 214 (T. 52/3)

Obejmuje hasła: Tarło Stanisław - Tarnowski Jan (1835-1994)

    
     W zeszycie kończymy biogramy rodziny Tarłów, a wśród nich jej protoplasty, starosty stryjskiego Zakliki Tarły (zm. 1466), kasztelana sądeckiego Zygmunta Scypiona Tarły (ok. 1569-1628) oraz kasztelana przemyskiego Zygmunta Aleksandra Tarły (ok. 1594-1654). Równocześnie rozpoczynamy biogramy rodziny Tarnowskich. Występują tu zatem Urszula z Ustrzyckich (przed 1755-1829), pamiętnikarka, i Waleria ze Stroynowskich (1782-1849), pamiętnikarka i kolekcjonerka, oraz Maria Aniela ze Światopełk Czetwertyńskich (1880-1965), działaczka Polskiego Czerwonego Krzyża. Następnie, z rodziny Tarnowskich herbu Leliwa, są obecni m. in. Jan (Jasiek) (zm. 1409), kasztelan krakowski, jego syn Jan (zm. 1432 lub 1433), wojewoda krakowski, Jan Amor  młodszy (zm. 1500), wojewoda i kasztelan krakowski, Jan Feliks zwany Szram (zm. 1507), wojewoda lubelski, sandomierski i krakowski, oraz najsłynniejszy z nich  Jan (1488-1561), hetman wielki koronny, wojewoda ruski, w r. 1531 zwycięzca spod Obertyna. Z kolei do Tarnowskich herbu Rola należeli Jan (1552-1604), arcybiskup gnieźnieński, i Jan (1585 lub 1595 – 1669), arcybiskup lwowski.  Warto też wymienić Jana Feliksa Tarnowskiego (1777 lub 1779-1842), radcę stanu i senatora–kasztelana Królestwa Polskiego, twórcę księgozbioru dzikowskiego, oraz Adama Tarnowskiego (1892-1956), ministra spraw zagranicznych rządu RP na uchodźstwie. Kolejne biogramy Tarnowskich opublikujemy w następnym zeszycie PSB.  Natomiast w tym zeszycie znaleźli się także: Apolinary Tarnawski (1851-1943), lekarz, w r. 1893 założyciel Zakładu Przyrodoleczniczego w Kosowie Huculskim, jego syn, Wit Tarnawski (1894-1988), również lekarz, przede wszystkim jednak prozaik i krytyk literacki, po II wojnie światowej emigrant  w Wielkiej Brytanii, Władysław Tarnawski (1885-1951), anglista, profesor Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie i Uniwersytetu Jagiellońskiego, tłumacz Shakespeare’a, działacz Stronnictwa Narodowego, represjonowany i zmarły w więzieniu, oraz Adam Tarn (właśc. Herman Załszupin, 1902-1975), krytyk teatralny, w r. 1956 założyciel i do r. 1968 redaktor naczelny miesięcznika „Dialog”.

Życiorysy zamieszczone w zeszycie 214 PSB:  

 

Tarło Stanisław  (między 1640 a 1649 – przed lub w 1705), wojewoda lubelski
Tarło Stanisław  (ok.1674 – 1721), marszałek nadworny koronny
Tarło Zaklika  (zm.1466), starosta stryjski,  rycerz pasowany
Tarło Zygmunt (ok.1564 – 1628), kasztelan sądecki, chorąży przemyski
Tarło Zygmunt (ok.1594 – 1654), kasztelan przemyski
Tarłowa Barbara (1579 lub 1580 – 1613), starościna sochaczewska
Tarłowski Kazimierz (1859 – 1912), leśnik
Tarłówna Marianna (1599 lub 1600 – 1652), ksieni klasztoru benedyktynek w Radomiu
Tarmas Józef (1917 – 1975), lekarz, profesor Akademii Medycznej w Białymstoku
Tarn Adam (1902 – 1975), krytyk teatralny
Tarnawiecki Marceli  (1808 – 1886), adwokat,
Tarnawiecki Piotr (1880 –1961), architekt
Tarnawska z Waygartów Wincenta (1854 – 1943), działaczka niepodległościowa
Tarnawski Apolinary (1851 – 1943), pionier przyrodolecznictwa w Polsce
Tarnawski Eustachy (1902 – 1992), matematyk, profesor Politechniki  Gdańskiej
Tarnawski Leonard (1845 – 1930), adwokat, działacz narodowo-demokratyczny
Tarnawski Grotuz Michał (miedzy 1665 a 1668 – 1718), unicki arcybiskup smoleński
Tarnawski Mieczysław (1886 – 1928), ksiądz, kapelan wojskowy, historyk Kościoła
Tarnawski Rudolf (1869 – 1946), tytularny generał brygady WP
Tarnawski Wit (1894 – 1988), prozaik, krytyk literacki, tłumacz
Tarnawski Władysław (1885 – 1951), anglista
Tarnowska Irena (1900 – 1984), harcmistrzyni, działaczka konspiracyjna
Tarnowska Krystyna (1915 – 1991), tłumaczka
Tarnowska Maria (1880 – 1965), major AK, działaczka PCK
Tarnowska Zofia w zakonie Regina (zm.1548), tercjarka
Tarnowska Urszula z Ustrzyckich (przed 1755 – 1829), pamiętnikarka
Tarnowska Waleria ze Stroynowskich (1782 – 1849), miniaturzystka, pamiętnikarka
Tarnowski Adam (1817 – 1890), dyrygent, kompozytor
Tarnowski Adam (1866 – 1946), dyplomata, polityk
Tarnowski Adam (1892 – 1956), minister spraw zagranicznych RP na uchodźstwie
Tarnowski Aleksander (1610 – 1685), kasztelan kijowski i sandomierski
Tarnowski Aleksander (1821 – 1882), solista baletu Warszawskich Teatrów Rządowych
Tarnowski Aleksander (1898 – 1972), generał brygady
Tarnowski Andrzej (zm.po 1459), cześnik czerski
Tarnowski Antoni (1789 – 1846), oficer wojsk Księstwa Warszawskiego
Tarnowski Antoni (1821 – 1887), solista baletu Warszawskich Teatrów Rządowych
Tarnowski Antoni (1905 – 1985), dyplomata, dziennikarz
Tarnowski Artur (1903 – 1984), poseł na Sejm RP
Tarnowski Dariusz (1907 – 1982), pisarz, major WP
Tarnowski Gabriel (ok.1592 – 1628), starosta krakowski
Tarnowski Hieronim (1884 – 1945), działacz konserwatywny
Tarnowski Jan (zm.1409), marszałek Królestwa Polskiego, kasztelan krakowski
Tarnowski Jan (zm.1432 lub 1433), wojewoda krakowski, dziekan krakowski
Tarnowski Jan (zm.1481), kanonik łęczycki, przemyski i krakowski
Tarnowski Jan (zm. 1484), kasztelan biecki, wiślicki i wojnicki
Tarnowski Jan (zm.1500),  wojewoda i kasztelan krakowski
Tarnowski Jan (zm.1507), chorąży krakowski
Tarnowski Jan (zm. 1514), wojewoda ruski i sandomierski
Tarnowski Jan (przed 1488 – 1527), dworzanin królewski
Tarnowski Jan (1488 – 1561), hetman wielki koronny, wojewoda ruski
Tarnowski Jan (ok.1516 – 1537), sekretarz królewski
Tarnowski Jan 1537 – 1567), kasztelan wojnicki
Tarnowski Jan (1552 – 1604), arcybiskup gnieźnieński
Tarnowski Jan (ok.1560 – 1626), starosta nowokorczyński
Tarnowski Jan (1585  lub 1595 – 1669), arcybiskup lwowski
Tarnowski Jan (1729 – 1807), chorąży halicki
Tarnowski Jan (1741? – przed 1805), kasztelan konarski łęczycki
Tarnowski Jan (1777 lub 1779 – 1842), senator–kasztelan  Królestwa Polskiego
Tarnowski Jan (1826 – 1898), poseł na Sejm Krajowy we Lwowie
Tarnowski Jan (1835 – 1894), marszałek krajowy Galicji

 

  

Tarn Adam
Dn. 30 IX 1956 odszedł T. z Teatru Powszechnego i w październiku t.r. został kierownikiem literackim warszawskiego Teatru Ateneum. Jesienią wyjechał do Paryża, gdzie nawiązał znajomość, a następnie zaprzyjaźnił się z Samuelem Beckettem. Odtąd otrzymywał od Becketta jego najnowsze dramaty przeznaczone do opublikowania w „Dialogu”; przetłumaczone przez T-a i jego żonę „Radosne dni” miały w tym piśmie (1961 nr 12) swój światowy pierwodruk. Publikował w „Dialogu” także inne najnowsze sztuki międzynarodowego dramatopisarstwa, dbając o poziom językowy zamieszczanych tłumaczeń. Prowadził tu również dwie rubryki: „Sprawy bieżące” (jako A.T.) i „Kronika”, o najważniejszych wydarzeniach teatralnych na świecie. Każdy numer „Dialogu” rozpoczynał nowy dramat polski, ogłaszany jeszcze przed premierą. Za sprawą T-a pismo zyskało rozgłos poza granicami Polski i stało się podstawowym źródłem informacji o światowym teatrze dla mieszkańców Europy Wschodniej. Dla „Dialogu” przetłumaczył w r. 1956 z języka angielskiego sztukę W. Saroyana „Jest tam kto” (nr 7), a w r. 1957 utwór dramatyczny J. M. Barrie’go „Nieporównany Crichton” (nr 12). Przy okazji publikacji debiutanckiej sztuki Sławomira Mrożka „Policja” (1958 nr 25) poznał w redakcji „Dialogu” jej autora. Odtąd ogłaszał w swym piśmie kolejne dramaty Mrożka, będąc zarazem jednym z ich pierwszych recenzentów.

Z biogramu autorstwa Marii Prussak

 

Tarnawski Apolinary
Lecznica T-ego była miejscem ważnych wydarzeń społeczno-kulturalnych, m.in. w lipcu 1910 odbył się tu Sejm Filarecki, czyli zjazd stow. Eleusis na czele z Wincentym Lutosławskim, a latem r.n. powstała jedna z pierwszych w Polsce drużyn skautowych, tzw. Dzieci Kosowskie, założona przez ks. Kazimierza Lutosławskiego i Olgę Drahonowską. Mimo poglądów T-ego, zbieżnych z ideami Narodowej Demokracji, w lecznicy panowała atmosfera tolerancji, a jej pracownikami byli okresowo także socjaliści, m.in. Stanisław i Maria Kelles-Krauzowie oraz Emil Bobrowski. Zakład był ulubionym miejscem pobytu Romana Dmowskiego, leczył się tu także Ignacy Daszyński; latem 1905 odbywała kurację Gabriela Zapolska z mężem, Stanisławem Janowskim. T. fundował darmowe lub tanie pobyty dla artystów i działaczy społecznych, dzięki czemu lecznica stała się ważną placówką kulturalną. Artyści dawali koncerty, a przy współudziale pacjentów-amatorów także przedstawienia teatralne; organizowano wieczorki poetyckie oraz wiece patriotyczne, podczas których zbierano pieniądze na cele charytatywne. Wykłady wygłaszali m.in. Lutosławski, Ignacy Chrzanowski, ks. Jan Pawelski, Artur Górski, Władysław Konopczyński.

Z biogramu autorstwa Natalii Tarkowskiej

 

Tarnawski Władysław
Zaangażowany w konspirację niepodległościową, objął T. w r. 1946 funkcję wiceprezesa powołanego przez Stronnictwo Narodowe tajnego Komitetu Ziem Wschodnich, zajmującego się pomocą dla mieszkańców Lwowa oraz wydawaniem podziemnego „Biuletynu Kresowego” i ,,Centralnego Biuletynu Wewnętrznego”. Po rewizji w mieszkaniu został 4 XII t.r. aresztowany przez funkcjonariuszy Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego; oskarżony o dążenie do «zmiany ustroju Państwa Polskiego», został przez Sąd Rejonowy w Warszawie skazany 1 X 1947 na dziesięć lat więzienia (na mocy amnestii z 22 II t.r. karę obniżono do pięciu lat) oraz utratę praw publicznych i honorowych. Osadzony we Wronkach, a następnie od 15 I 1948 w więzieniu mokotowskim przy ul. Rakowieckiej w Warszawie, przebywał tam w celi m.in. z Władysławem Bartoszewskim, który potem wspominał jego trzydzieści «pasjonujących» wykładów o Shakespearze.

Z biogramu autorstwa Marty Gibińskiej-Marzec

 

Tarnowska Urszula
W dziedzicznych dobrach męża, Wasylowie, zwanych też Wasylowszczyzną lub Wasiłkami w woj. kijowskim, Tarnowscy gościli w dn. 22-23 III 1787 podążającego do Kaniowa Stanisława Augusta; T. zapewne brała udział w przygotowaniu inscenizacji i tekstu kantaty, którą na cześć króla «kilka panienek za nimfy poprzebieranych, śpiewało […] w czterech strofach», sama zaś z krewną, Józefą Puzynianką, starościanką upicką, śpiewała (być może do własnego tekstu) pieśń na cześć gościa. Z mężem towarzyszyła królowi w dalszej podróży, m.in. w celu podjęcia starań o odzyskanie sąsiadujących z Wasylowem dóbr Obuchów, przejętych w r. 1711 przez Rosję. W Kaniowie 10 IV 1787 była z mężem prezentowana carycy Katarzynie II, a 6 V t.r. ich półtoraroczny syn, Jan Władysław, dostąpił w szalupie na Dnieprze ceremonii dopełnienia chrztu, dokonanej przez pisarza w. lit. ks. Adama Naruszewicza; rodzicami chrzestnymi byli Stanisław August i Katarzyna II, a T. w prezencie od władczyni otrzymała zegarek.

Z biogramu autorstwa Dariusza Rolnika

 


Tarnowska Waleria
Po śmierci pierworodnego syna, Kazimierza, w październiku 1803 udała się T. z mężem i ojcem przez Wiedeń do Włoch, gdzie bawiła w Wenecji, Padwie, Weronie, Bolonii, Loreto, Rzymie, Neapolu, Florencji, Parmie, Genui i Mediolanie. W Rzymie uczyła się malarstwa miniaturowego u  T. Concordii z Mengsów i jej męża A. von Maron oraz A. Cherubiniego. Poznała czynnych tam artystów: A. Kauffman, G. Landiego i D. del Frate, utrzymywała też z mężem liczne kontakty towarzyskie, m.in. z Marią Letycją Bonaparte, matką Napoleona Bonaparte, Pierwszego Konsula Republiki Francuskiej. W r. 1804 zamówiła u A. Canovy monumentalną replikę rzeźby ,,Perseusz” z Watykanu (Metropolitan Museum of Art w Nowym Jorku); posąg, znany w literaturze jako ,,The Tarnowska Perseus”, zakupiony z funduszy ojca T-iej, a przeznaczony dla jej syna Jana Bogdana, został ukończony w r. 1808. Miała również zainspirować Canovę do wykonania posągu „Venera italica” (Galeria Palatina we Florencji).

Z biogramu autorstwa Mikołaja Getki-Koeniga

 

Tarnowski Adam
Dn. 29 XI 1944 został T. ministrem spraw zagranicznych w rządzie Tomasza Arciszewskiego. Od początku brytyjski rząd W. Churchilla unikał z nim kontaktów, preferując rozmowy z ambasadorem RP w Londynie Edwardem Raczyńskim i stawiając na Stanisława Mikołajczyka jako lidera niekomunistycznego obozu w przyszłej Polsce. Wspólnie z Adamem Pragierem był T. autorem exposé, które Arciszewski wygłosił 13 XII t.r. przed Radą Narodową. Podzielał i współkształtował program polityczny rządu, sprowadzający się do bezkompromisowego trwania przy imponderabiliach (niepodległości państwa i jego całości granic), czemu towarzyszyło przekonanie, że prowadzona przez mocarstwa anglosaskie polityka ustępstw na rzecz ZSRR wyczerpie wcześniej czy później swe możliwości. Wskazywał jednak na konieczność wznowienia zerwanych w kwietniu 1943 stosunków dyplomatycznych z ZSRR i postulował reewakuację Polaków deportowanych. Przewidując przekształcenie PKWN w Rząd Tymczasowy, polecił 31 XII 1944 placówkom dyplomatycznym złożenie démarches u rządów akredytowanych, stwierdzając, że «uznanie organizacji lubelskiej przez Sowiety utrudniłoby normalizację stosunków polsko-sowieckich».

Z biogramu autorstwa Marka Kornata

 


Tarnowski Jan (zm.1409)
Po przybyciu do Polski Jadwigi i jej koronacji 15 X 1384 znalazł się T. w najbliższym otoczeniu królowej. Dn. 29 X t.r. otrzymał od niej potwierdzenie przywileju króla Ludwika, dotyczącego wykupu z niewoli. Po śmierci Ottona z Pilicy (zm. 17 XII 1384) królowa oddała mu wakujące urzędy woj. i star. sandomierskiego. W tym czasie został też wyznaczony przez Jadwigę na jednego z członków sądu komisarskiego, powołanego do rozpatrzenia zarzutów wobec arcybp. gnieźnieńskiego Bodzęty, który w czerwcu 1383 zaangażował się w obwołanie księcia Siemowita IV królem Polski; sąd uwolnił 12 XII 1384 arcybiskupa od zarzutów. W styczniu 1385 był T. w Krakowie, dokąd dotarło poselstwo od wielkiego księcia lit. Jagiełły, starającego się o rękę Jadwigi; w Krakowie był również, gdy wysłano stąd poselstwo do Krewa. Należał do wąskiego grona panów polskich, którzy doprowadzili do wyniesienia Jagiełłę na polski tron oraz do zawiązania unii polsko-litewskiej.

Z biogramu autorstwa Jerzego Sperki

 

Tarnowski Jan (zm.1432 lub 1433)
W imieniu nieobecnego króla T. na czele szlachty i mieszczan krakowskich powitał 24 I 1424 w Skale króla Danii, Norwegii i Szwecji Eryka Pomorskiego, który podróżował na Węgry; o tej wizycie został przez Władysława Jagiełłę powiadomiony w ostatniej chwili, lecz mimo to udało mu się zgromadzić wielu dworzan królewskich i własnych (w tym czasie w Krakowie odbywało się wesele Jana Głowacza Oleśnickiego z Anną Tęczyńską). W liście do monarchy opisał spotkanie na Wawelu króla Eryka z Zofią Holszańską i bp. krakowskim Oleśnickim. Podczas audiencji doszło do niezręcznej sytuacji, bowiem Eryk Pomorski wprosił się na koronację Zofii, zwracając się w tej sprawie bezpośrednio do niej. Gdy jednak nie odpowiedziała (najpewniej z powodu nieznajomości języka), T. wytłumaczył Erykowi, że król zabronił żonie podejmowania jakichkolwiek decyzji bez konsultacji z panami polskimi.

Z biogramu autorstwa Jerzego Sperki

 

Tarnowski Jan (1488-1561)
Uważając kampanię za zakończoną, rozpoczął 21 VIII powrót do Lwowa. Podczas postoju pod Obertynem dowiedział się o nadejściu hospodara z główną armią (ok. 17 tys. żołnierzy i 50 dział) i mimo znacznej przewagi nieprzyjaciela zdecydował się na przyjęcie walki w umocnionym taborze. Dn. 22 VIII, po trzygodzinnym pojedynku artyleryjskim, zatrzymał nacierających Mołdawian ogniem piechoty, związał atakiem hufca posiłkowego część ich jazdy na swym prawym skrzydle, wyprowadził na lewym skrzydle przełamujące uderzenie hufca czelnego, wiążąc główne siły nieprzyjaciela i zdobywając większość jego dział; następnie użył dział do ostrzału wojsk mołdawskich, a wykorzystując wywołane tym zamieszenie wyprowadził z taboru pozostający w odwodzie hufiec walny i szarżą jazdy zmusił przeciwnika do ucieczki. W wyniku walki i pościgu zginęło ok. 7700 Mołdawian, a tysiąc pojmano; wojska polskie zdobyły pięćdziesiąt dział i trzy sztandary, wśród nich wielką chorągiew państwową, otrzymaną przez hospodara od sułtana.

Z biogramu autorstwa Mariusza Lubczyńskiego

 

Tarnowski Jan (1552-1604)
T. popierał politykę dynastyczną Zygmunta III oraz plany wzmocnienia władzy królewskiej, uchodził nawet za ich autora. Był uważany za współtwórcę i przywódcę stronnictwa regalistycznego w senacie, do którego zaliczano także Wężyka, Pstrokońskiego, wówczas już bp. przemyskiego, marszałka w. kor. Zygmunta Myszkowskiego i bp. krakowskiego Marcina Szyszkowskiego. W polityce zagranicznej opowiadał się za przymierzem z Austrią, chociaż, wbrew oskarżeniom przeciwników, odradzał królowi małżeństwo z Konstancją Habsburżanką, siostrą zmarłej królowej Anny, jako sprzeczne z prawem kościelnym. Jako jeden z niewielu senatorów zaaprobował w marcu 1604 projekt udzielenia pomocy Dymitrowi Samozwańcowi, uznając jego pojawienie się w Polsce za dogodną okazję do «przymnożenia sławy» króla i Rzpltej; jednocześnie jednak proponował, by zażądać od pretendenta (jeszcze przed jego odjazdem z Krakowa) pisemnego zobowiązania do działań korzystnych dla Rzpltej, a jako dowódcę armii przydać mu woj. bracławskiego Janusza Zbaraskiego.

Z biogramu autorstwa Romana Kaweckiego

 


Redakcja Polskiego Słownika Biograficznego życzy Państwu ciekawej lektury.