Najnowszy zeszyt PSB

W lipcu 2018 ukazał się zeszyt 213 PSB - drugi zeszyt tomu 52.

 

 

Zeszyt 213 (T. 52/2)

Obejmuje hasła: Tansman Aleksander - Tarło Stanisław

    
     Zeszyt otwiera życiorys Aleksandra Tansmana (1897-1986), światowej sławy kompozytora, zamyka zaś rodzina Tarłów. Spośród tej rodziny zwracają uwagę: protoplasta rodu Jan Tarło (ok. 1480-1550), starosta pilzneński, jego brat Stanisław Tarło (ok. 1480-1544), biskup przemyski, Jan Paweł Tarło (1658-1732), biskup kujawski i poznański, Jan Tarło (ok.1684-1750), wojewoda lubelski i sandomierski, Paweł Tarło (ok. 1515-1565), arcybiskup lwowski, oraz Adam Tarło (1713-1744), wojewoda lubelski, marszałek konfederacji dzikowskiej, poległy w pojedynku o cześć Anusi Lubomirskiej. Z innych postaci występują: Czesław Tański (1862-1942), konstruktor szybowców, jego syn Tadeusz Tański (1892-1941), konstruktor silników samochodowych i lotniczych, Andrzej Taranowski (ok. 1540-1610), poseł i dyplomata, Taras Fedorowicz (zm. po 1635), przywódca powstania kozackiego, Bronisław Taraszkiewicz (1892-1938), działacz białoruski, represjonowany w II RP i stracony w ZSRR, oraz Tadeusz Alf-Tarczyński (1889-1985), legionista I Brygady, po II wojnie światowej przebywający na emigracji, gdzie otrzymał awans na generała brygady. W zeszycie są też obecni malarze: Aleksander (ok. 1650-ok. 1720) i Leon (ok. 1650-ok. 1703) Tarasewiczowie, oraz Wacław Taranczewski (1903-1987), a także aktor Michał Tarasiewicz (1871-1923) oraz socjolog i działacz opozycji demokratycznej Jacek Tarkowski (1938-1991).

Życiorysy zamieszczone w zeszycie 213 PSB:  

 

Tansman Aleksander (1897-1986), kompozytor
Tański Czesław (1862-1942), konstruktor-amator
Tański Ignacy (1761-1805), poeta, dramatopisarz
Tański Jan (zm. 1673), pisarz grodzki poznański, dyplomata
Tański Janusz (1864-1899), nauczyciel, działacz socjalistyczny
Tański Józef (1806-1888), powstaniec listopadowy,  emigrant, publicysta
Tański Kazimierz (1774-1853), oficer Legionów Polskich, generał brygady WP
Tański Tadeusz (1892-1941), konstruktor silników samochodowych i lotniczych
Tapiau Christian (zm. 1498), kustosz i dziekan warmiński
Taranczewski Wacław (1903-1987), malarz
Taranek Franciszek Marian (1915-1982), prowincjał Braci Szkolnych w Polsce
Taranowski Andrzej (ok. 1540-1610), dyplomata, sekretarz królewski
Taras Fedorowicz (zm. po 1635), przywódca powstania kozackiego
Taras Tadeusz (1906-1987), prawnik
Tarasewicz Aleksander (ok.1650-ok.1720), rytownik, ilustrator
Tarasewicz Leon (ok.1650-ok.1703 lub 1713), rytownik, ilustrator
Tarasewicz Mirosław (1960-1983), poeta
Tarasiewicz Michał (1871-1923), aktor, reżyser, dyrektor teatrów
Tarasiewicz Tadeusz (1830-1910), kupiec, radny miasta Krakowa
Tarasiewicz Zenon (1911-1994), major Armii Krajowej, podpułkownik WP
Tarasin Zygmunt (1894-1943), architekt
Taraszkiewicz Bronisław (1892-1938), działacz białoruski, poseł na Sejm RP
Tarchalski Mieczysław (1903-1981), kapitan Armii Krajowej
Tarczałowicz Jan (1869-1923), architekt, krytyk sztuki
Tarczewski Marek Marceli (1782-1843), prawnik
Tarczyński Franciszek (1833-1900), powstaniec styczniowy, malarz, fotograf
Tarczyński Hipolit (1851-1892), literat
Tarczyński Władysław (1845-1918), kolekcjoner, publicysta
Tarczyński-Alf Tadeusz (1889-1985), generał WP, pisarz
Tarejwo Maksym (1832-1864), kapucyn, uczestnik powstania styczniowego
Tarenghi  Paolo (ok.1767-ok.1830), ksiądz, filolog, tłumacz literatury greckiej
Targ Alojzy (1905-1973), historyk, regionalista śląski
Targalski Jerzy (1929-1977), historyk
Targowicki Zygmunt (zm. 1512), sekretarz królewski, kanonik przemyski i krakowski
Targowska Wilhelmina (1916-1963), łączniczka AK
Targowski Józef (1883-1952), dyplomata, senator
Targowski Samuel (ok. 1574-1633), dyplomata, twórca fundacji wykupu jeńców, ksiądz
Targowski Stanisław (1940-1986), immunolog, bakteriolog
Tarkowski Benedykt (1722? -1776), pisarz ziemski mielnicki, poseł na sejmy
Tarkowski Jacek (1938-1991), socjolog, publicysta, działacz opozycji demokratycznej  
Tarkowski Roman (1912-1999), rzeźbiarz
Tarkowski Stanisław (1902-1973), księgarz, antykwariusz
Tarkowski Stefan (zm. 1749), kasztelan brzeski litewski
Tarło Adam Piotr (zm. 1710?), wojewoda smoleński
Tarło Adam Piotr (ok. 1679-1719), stolnik koronny, wojewoda lubelski
Tarło Adam (1708-1770), starosta goszczyński, brzegowski i skalski, poseł na sejmy
Tarło Adam (1713-1744), marszałek konfederacji dzikowskiej, wojewoda lubelski
Tarło Aleksander (ok.1643-1684), kasztelan zawichojski
Tarło Andrzej (zm. 1787?), marszałek konfederacji województwa lubelskiego 1767/8 r.
Tarło Bonawentura (1744-1801), szambelan Jego Królewskiej Mości, konfederat barski
Tarło Florian (1771-1827), star. skalski, rotmistrz kawalerii narodowej
Tarło Franciszek (zm.1731), kasztelan lubelski
Tarło Gabriel (1495?-1565), dworzanin królewski, kasztelan radomski
Tarło Henryk (1812-1865), uczestnik powstania listopadowego i wielkopolskiego
Tarło Jan (ok. 1480-1550), dworzanin królewski, starosta pilzneński
Tarło Jan (ok. 1530-1587), wojewoda lubelski
Tarło Jan Karol (ok. 1597-1640), poseł na sejmy, kasztelan wiślicki
Tarło Jan Aleksander (zm. 1681), wojewoda lubelski i sandomierski
Tarło Jan Paweł (1658-1732), biskup kijowski i poznański
Tarło Jan (1684?-1750), podstoli litewski, wojewoda lubelski i sandomierski
Tarło Karol (1639-1702), podkanclerzy koronny
Tarło Michał (1656-1715), biskup poznański
Tarło Mikołaj (1517-1578), chorąży przemyski, poseł na sejmy
Tarło Mikołaj (1535?-1571), dworzanin królewski, chorąży sandomierski
Tarło Mikołaj Józef (1666-1702), cześnik litewski
Tarło Paweł (1515?-1565), arcybiskup lwowski
Tarło Piotr Aleksander (1582?-1652/1653), wojewoda lubelski
Tarło Piotr Franciszek (1672-1722), biskup inflancki i poznański
Tarło Stanisław (ok. 1480-1544), biskup przemyski

 

  

Aleksander Tansman
Na przełomie l. 1927 i 1928 odbyło się pierwsze tournée T-a jako pianisty i kompozytora po USA. Z Bostońską Orkiestrą Symfoniczną pod batutą Kusewickiego dwukrotnie wystąpił w styczniu 1928 w nowojorskiej Carnegie Hall w II Koncercie fortepianowym (1927); utwór ten wykonywał też na kolejnych koncertach w Minneapolis, Denver, San Francisco, Los Angeles, Chicago, Cleveland i Bostonie (15 I w obecności przybyłego specjalnie George Gershwina). W kwietniu 1928 Gershwin odwiedził T-a w Paryżu, by skonsultować z nim partyturę poematu symfonicznego „Amerykanin w Paryżu”. Kolejne tournée T-a po USA miało miejsce w grudniu 1929; z jego udziałem odbyło się 25 koncertów symfonicznych i kameralnych, m.in. w Bostonie, Chicago, San Francisco, Los Angeles, Detroit, Denver, Minneapolis, Portland i Seattle. W drodze powrotnej statkiem do Europy w lutym 1930 skomponował fortepianową Sonatine transatlantique, składającą się z tańców fokstrota, charlestona oraz bluesa i spiritual.

Z biogramu autorstwa Marty Szoki

 

Taranczewski Wacław
W trwającym ponad sześćdziesiąt lat twórczym okresie życia wykonywał T. liczne prace malarskie w technikach: olejnej, temperowej, akwarelowej i pastelowej oraz rysunki i drzeworyty. W tematyce dzieł sięgał po martwe natury, tworzył sceny rodzajowe i portrety. Nie podporządkowując się aktualnym tendencjom artystycznym, zachował własną linię rozwoju, chociaż we wczesnym okresie jego twórczości obecne w niej były echa prądów awangardowych. Nieco później, zainteresowany funkcją barwy w obrazie, zbliżył się do koloryzmu, jednak kolor interesował go nie tylko w aspekcie fizycznym, lecz także, a może przede wszystkim, jako czynnik symboliczny i psychologiczny. Pierwiastek intelektualny jest wyraźnie obecny we wszystkich jego dokonaniach artystycznych. Tworzył (zwłaszcza cykle Małej malarki i Martwych natur) w różnych technikach, w każdym kolejnym ujęciu odmieniając nieco kolorystykę i formę dzieła. 

Z biogramu autorstwa Joanny Daranowskiej-Łukaszewskiej

 

Taras Fedorowicz
W dn. 2-3 V 1630 oddziały kwarcianych Koniecpolskiego przeszły Dniepr, zadając duże straty broniącym przeprawy Kozakom, i po połączeniu z siłami kaszt. kamienieckiego Stanisława «Rewery» Potockiego ruszyły na Perejasław. Pierwsze starcia wokół taboru nie przyniosły powstańcom sukcesów; zapewne z tego powodu 11 V t.r. rada kozacka zastąpiła T-a nowym starszym, Antonem Konaszewiczem Butem. W trakcie dalszych walk siły polskie poniosły duże straty, m.in. podczas potyczki pod Stajkami 2 VI zagładzie uległa większość «złotej roty» Andrzeja Śladkowskiego; wydarzenie to zapoczątkowało legendę o «nocy Tarasowej» i rzezi polskiej szlachty.

Z biogramu autorstwa Mirosława Nagielskiego

 

Taranowski Andrzej
T. zwiedził Stambuł i okolice, m.in. arsenał w Galacie, zamek Karaussar (Rumeli Hisari) nad Bosforem i cesarskie «lusthauzy» (altany), a także jako pierwszy Polak opisał żyrafę: «zwierzę sarnapa, wielkie i zbytnie wysokie, które jest od stóp aż do głowy na sześć sążeń, przodku wyższego niźli zadku».

Z biogramu autorstwa Agnieszki Biedrzyckiej

 


Tarasiewicz Michał
Z powodu przewlekłej choroby serca wyjechał T. do Warszawy na leczenie i kilkumiesięczną rekonwalescencję. Zaangażował się w interesy firmy rodzinnej - palarni kawy «Pluton» - i jako Plutonowicz, jedna z epizodycznych postaci, został przedstawiony w satyrycznej powieści „Nie-komediantka. Historia teatralna” (W. 1903) Heleny Orlicz-Garlikowskiej. Razem z siostrą Zofią kierował w r. 1904 siecią sklepów w Warszawie, uczestniczył w akcjach charytatywnych, założył kasę pożyczkowo-oszczędnościową dla pracowników i wypłacał im procent od obrotów. W październiku t.r. Pawlikowski sprowadził go do Lwowa, aby zagrał niewielką rolę Studenta w „Lilith” Juliusza Germana. T. w grudniu odwiedzał w Krakowie Wyspiańskiego; został przez niego sportretowany w roli Protesilasa, a w lipcu 1905 – w roli Sieciecha.

Z biogramu autorstwa Diany Poskuty-Włodek

 

Taraszkiewicz Bronisław
Dn. 6 V 1937 został aresztowany przez NKWD; oskarżony w sprawie «Białoruskiego Komitetu Centrum Narodowego» o szpiegostwo na rzecz Polski, był podczas przesłuchań torturowany. Skazany 5 I 1938 przez Komisję Ludowego Komisariatu Spraw Wewnętrznych ZSRR na karę śmierci, został 19 XI 1938 rozstrzelany w Mińsku lub wg innych źródeł w obiekcie specjalnym NKWD w Komunarce pod Moskwą. Miejsce pochówku T-a nie jest znane.

Z biogramu autorstwa Doroty Michaluk i Jana Traciaka

 


Tarenghi Paolo
T. uchodził za dobrego profesora. O jego twórczości literackiej przychylnie wyrażali się: nieustalony recenzent („Gaz. Liter. Wil.” 1806 nr 5) oraz prof. prawa cywilnego i karnego Ludwik Alojzy Capelli (tamże nr 15). Jednak profesor języka i literatury greckiej Godfryd Ernest Groddeck podważał wartość naukową prac T-ego, uznając je za niezbyt udane dzieła literackie. Zdaniem profesora medycyny Józefa Franka T. «oprócz pewnej skłonności, którą zaledwie można było wybaczyć helleniście, zdradzał […] również skłonność do napojów wyskokowych». Wywołane alkoholizmem ekscesy T-ego sprawiły, że w r. 1807 rektor Jan Śniadecki zdecydował o natychmiastowym wydaleniu go z Uniwersytetu.

Z biogramu autorstwa Janiny Kamińskiej

 

Tarło Adam
Chociaż w jego obronie występowali m.in. prymas Krzysztof Szembek, bp krakowski Jan Lipski, podkanclerzy kor. Jan Małachowski i J. Potocki, dwór potraktował działania T-y, zwłaszcza wydarzenia w Piotrkowie, jako problem wagi państwowej i zaczął przygotowywać proces «burzyciela ładu publicznego»; pod koniec stycznia 1744 król wystosował do niego list ostrzegający przed kontynuacją wichrzycielskich działań. Spodziewając się, że proces rozpocznie się w lutym t.r. w Piotrkowie, T. pojawił się tam, a gdy dowiedział się o odłożeniu sprawy, znów groził ks. F. Wysockiemu i starał się przekupić niektórych deputatów. Chociaż starsze pokolenie przywódców «Familii» zamierzało rozstrzygnąć konflikt z T-ą przed Trybunałem, jednak K. Poniatowski wyzwał go 13 III na pojedynek. Mimo ogłoszonej z ambon ekskomuniki dla uczestników i obserwatorów zajścia, pojedynek, najpierw na pistolety, potem na szpady, odbył się 14 III pod Marymontem; T. zranił przeciwnika w płuco, lecz sam otrzymał śmiertelne pchnięcie w serce.

Z biogramu autorstwa Urszuli Kosińskiej

 

Tarło Jan
Po przeprowadzonej 5 X przez zwolenników Wettyna elekcji Fryderyka Augusta II pod osłoną oddziałów rosyjskich po prawej stronie Wisły, T. był zdania, by w walce o polską koronę bronić Warszawy przed wojskami rosyjskimi lub ruszyć na Pomorze, gdzie spodziewano się desantu francuskiego; mogłoby to zapewnić bezpieczeństwo Leszczyńskiemu, który schronił się w Gdańsku. J. Potocki zadecydował jednak o marszu na południe, po czym w trakcie pochodu armii kor. przez Warkę i Radom w Sandomierskie jego stosunki z T-ą uległy zaognieniu, ponieważ obaj pretendowali do korzystania z pensji należnej hetmanowi polnemu. Ich rywalizacja prowadziła do dezorganizacji działań armii kor. T. ze swoimi oddziałami wycofał się pod Sokołów (obecnie Sokołów Mpol.). Krytykując J. Potockiego za brak zdecydowanych działań przeciw wojskom rosyjskim, czasowo odsunął się od dowodzenia armią i nie utrzymywał kontaktów z dowódcami innych zgrupowań kor.

Z biogramu autorstwa Urszuli Kosińskiej

 

Tarło Stanisław
Gdy kanonik przemyski Stanisław Orzechowski, który otrzymał 15 XI 1540 probostwo w Pobiedniku, odmówił T-le wypłaty czynszu, T. zanegował ważność jego święceń kapłańskich, udzielonych wiosną 1541 przez Starzechowskiego, a następnie wytoczył mu proces i uzyskał wyrok (anulowany później przez Gamrata) zakazujący wykonywania obowiązków duchownych i nakazujący zrzeczenie się beneficjów; wystąpił także przeciw kanonikom Czermińskiemu, Wojciechowi z Pilzna i Janowi Starzechowskiemu, zarzucając im bezprawną kumulację beneficjów. Starając się nie dopuścić do objęcia przez Orzechowskiego archidiakonii przemyskiej wyznaczył na nią w r. 1542 Mikołaja Siennickiego (nieposiadającego święceń kapłańskich), którego musiał jednak w r.n. odwołać w wyniku protestów kapituły.

Z biogramu autorstwa Agnieszki Biedrzyckiej

 


Redakcja Polskiego Słownika Biograficznego życzy Państwu ciekawej lektury.