Najnowszy zeszyt PSB

W styczniu 2020 roku ukazał się zeszyt 216 PSB - pierwszy zeszyt tomu 53.

 

 

Zeszyt 216 (T. 53/1)

Obejmuje hasła: Taube Johann - Teodorowicz Feliks

    
     Kontynuujemy w nim życiorysy rodziny Taubów, m. in. najwcześniejszego jej przedstawiciela, Johanna Taube (ok. 1525-1583), członka opryczniny, uciekiniera z Moskwy. Kilku przedstawicieli ma w zeszycie rodzina Teisseyre, m. in. Wawrzyniec Teisseyre (1860-1939), geolog i paleontolog. Są tu też obecni: Tecelin (zm. ok. 1255), pierwszy opat klasztoru cystersów w Ludźmierzu-Szczyrzycu, Costante Tencalla (ok. 1590-po 1646), budowniczy, współtwórca kolumny Zygmunta w Warszawie, Franciszek Tegazzo (1829-1879), malarz i rysownik, Ludwik Teichmann (1823-1895), lekarz, rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego, Józef Teksel (1841-1904), aktor, Oskar Tauschinski (1914-1993), pisarz i tłumacz polsko-austriacki, Karol Tausig (1841-1871), pianista i kompozytor, Edward Taylor (1884-1964), ekonomista, Stanisław Tazbir (1892-1978), działacz społeczno-oświatowy, Aleksander Mniszek- Tchorznicki (1851-1916), sędzia, który w r. 1902 przyczynił się do wygrania galicyjsko-węgierskiego sporu o Morskie Oko, Wanda Telakowska (1905-1985), graficzka i projektantka, twórczyni warszawskiego Instytutu Wzornictwa Przemysłowego, Jerzy Tchórzewski (1928-1999), malarz, Zygmunt Tebinka (1892-1944), lotnik-obserwator, major WP, poseł na Sejm, Tadeusz Tempka (1885-1974), lekarz internista, oraz jego brat Władysław Tempka (1889-1942), działacz polityczny, rozstrzelany w niemieckim obozie koncentracyjnym Auschwitz, a także Mordechaj Tenenbaum (1916-1943), dowódca powstania w getcie białostockim. Osobne miejsce zajmuje biogram Leonida Teligi (1917-1970), pierwszego polskiego żeglarza, który w l. 1967-1969 opłynął w samotnym rejsie kulę ziemską.

Życiorysy zamieszczone w zeszycie 216 PSB:  

 
Taube Johann (ok. 1525 – 1583), dyplomata, kanclerz biskupa dorpackiego
Taube Józef (1893 - 1971), podpułkownik kawalerii WP, senator RP
Taube Karol (1888 – 1940), kapitan marynarki wojennej
Taubenfligel Wiktor (1908 – 1994), lekarz chirurg
Taubenschlag Rafał (1881 – 1958), prawnik, papirolog, profesor UJ i UW
Tauber Jan (1749 lub 1751 – 1802), kupiec warszawski
Taubert Gustav (1755 – 1839), malarz, miniaturzysta, rysownik
Tauchan Mikołaj ( ok. 1441 – 1502), doktor prawa kanonicznego, profesor Uniw. Krak.
Taurogiński Edward (1891 – po 1948), poseł na Sejm RP,
Tauschinski  Oskar (1914 – 1993), pisarz, krytyk literacki, tłumacz
Tausig Karol (1841 – 1871), pianista, kompozytor, pedagog
Tayler Robert (ok.1728 – 1792), generał-major wojsk koronnych
Taylor Edward (1884 – 1964), ekonomista, profesor Uniw. Pozn.
Taylor Karol (1878 – 1968), inżynier mechanik
Tylor Karol (1928 – 1997), biochemik, mikrobiolog
Tazbir Stanisław  (1892 – 1978), działacz społeczny i oświatowy
Tchorek Karol (1904 – 1985), rzeźbiarz, medalier
Tchorzewski Emeryk (1823 – 1877), powstaniec styczniowy
Tchorznicki Mniszek Aleksander (1851 – 1916), sędzia, działacz społeczny
Tchorznicki Mniszek Konstanty (1889 – 1953), starosta krakowski
Tchorznicki Mniszek Władysław (1793 – 1862), oficer
Tchórzewski Jerzy (1928 – 1999), malarz, grafik, profesor ASP w Warszawie
Tchórzewski Karol (1882 – 1971), architekt, malarz
Tchórzewski Narcyz (1823 – po 1871), urzędnik, członek Organizacji 1848 roku
Tchórzewski Stanisław (1821 – 1891), emigrant, księgarz
Tchórzewski Tadeusz (1913 – 1992), inżynier elektryk,
Tchórznicki Jan (1908 – 1972), komandor podporucznik Marynarki Wojennej
Tchórznicki Mniszek Józef (1849 – 1910), lekarz, publicysta
Tebinka Zygmunt (1892 – 1944), lotnik-obserwator, major WP, poseł na Sejm RP
Tecelin (zm.w lub po 1255), pierwszy opat klasztoru cystersów w Ludźmierzu
Tedaldi Arnolfo (1428 – 1495), kupiec, żupnik, przedsiębiorca
Tedaldi Giovanni (zm.1597 lub 1598), kupiec, plenipotent
Tedwin Jan zm. między (1698 a 1703), generał lejtman wojsk litewskich
Tegazzo Franciszek (1829 – 1879), malarz, rysownik, ilustrator
Teichmann Antoni (1798 – 1877), śpiewak, pedagog, kompozytor
Teichmann Jakub (zm. 1805), pastor ewangelicko-reformowany
Teichmann Fryderyk (1789 – 1839), duchowny ewangelicko-reformowany
Teichmann Ludwik (1823 – 1895), lekarz, profesor i rektor UJ
Teisseyre Andrzej (1911 – 2000), inzynier-mechanik, profesor Politech. Wroc.
Teisseyre Andrzej (1938 – 1991), geolog, profesor UW
Teisseyre Henryk (1903 – 1975), geolog, geomorfolog
Teisseyre Jerzy (1902 – 1988), konstruktor samolotów
Teisseyre Juliusz (1933 – 1991), geolog, petrograf
Teisseyre Maria (1904 – 1980), malarka
Teisseyre Stanisław (1905 – 1988), malarz, pedagog, scenograf
Teisseyre Wawrzyniec (1860 – 1939), geolog, paleontolog, profesor Uniw. Lw.
Telakowska Wanda (1905 – 1985), graficzka, projektantka
Telatycki Michał (1898 – 1955), lekarz, profesor Akademii Medycznej w Gdańsku
Telefus Piotr (zm.1706), podczaszy balicki, poseł na sejmy
Teleszyński Marian (1916 – 1985), kapitan służby zdrowia WP i AK
Teleżyński Alojzy (1843 – 1906), inżynier kolejnictwa, działacz polityczny
Teleżyński Henryk (1905 – 1989), botanik, profesor Uniw.Wroc. i Uniw.Warszw.
Teleżyński Wacław (ok.1620 – 1673), rotmistrz jazdy, chorąży owrucki
Teleżyński Franciszek (1743 – 1801), historyk, hagiograf, dominikanin
Teliga Karol (1808 – 1884), profesor i rektor UJ, ksiądz rzymskokatolicki
Teliga Leonid (1917 – 1970), marynarz, prozaik, poeta
Teliszewski Konstanty (1851 – 1913), działacz ukraiński, poseł na Sejm Krajowy
Temberski Andrzej (1663 – 1726), jezuita, wykładowca retoryki
Temberski Stanisław (zm. 1679), profesor Uniw. Krak., historiograf
Temler Aleksander (1825 – 1917), przemysłowiec
Temler Karol (1823 – 1906), przemysłowiec, działacz gospodarczy i społeczny
Temnicki Włodzimierz (1879 – 1938), ukraiński działacz socjalistyczny
Tempel Michał (zm. przed 1484), rajca lwowski, kupiec
Tempka Tadeusz (1885 – 1974), lekarz internista, profesor UJ
Tempka Władysław (1889 – 1942), działacz polityczny, poseł na Sejm RP
Tempski Zbigniew (1925 – 1984), dziennikarz, prasoznawca
Tempsky Gustaw (1828 – 1868), podróżnik, żołnierz
Temricz Mikołaj ( zm. przed 1484), ławnik i rajca lwowski
Temruk Szymkowic (zm. ok.1613), kniaź czerkaski, rotmistrz petyhorski
Tencalla Costante (ok.1590 – po 12 VIII 1646), budowniczy
Tencalla Giacomo (ok.1600 – po 1643), rzeźbiarz
Tendera Paweł (1912 – 1994), ekonomista, profesor Akad. Ekon. w Katowicach
Tenenbaum Edda (1878 – 1952), działaczka ruchu robotniczego
Tenenbaum Jan (1881 – 1937), działacz  ruchu robotniczego
Tenenbaum Mordechaj (1916 – 1943), działacz polityczny
Tenenbaum Szymon (1892 – 1941), zoolog, entomolog
Tenenbaum Henryk (1881 – 1946), ekonomista, profesor SGH w Warszawie
Tenner Juliusz (1861 – 1922), krytyk literacki
Teodor (zm.1237), kasztelan kruszwicki, wojewoda krakowski
Teodorowicz Adam (1863 – 1920), inżynier chemik
Teodorowicz Feliks (1878 – 1944), mikolog, nauczyciel

 

  

Tausig Karol
Za namową Liszta wyjechał T. w r. 1858 do Zurychu, gdzie Wagner zatrudnił go do sporządzania wyciągów fortepianowych swoich oper. Opierając się na dziełach Wagnera, napisał T. trzy parafrazy z ,,Tristana i Izoldy” (Berlin [b.r.w.]), dwie parafrazy z „Walkirii” (Moguncja [b.r.w.]) oraz parafrazę z „Kaisermarsch”, które Liszt określił mianem «mistrzowskich transkrypcji». Jesienią 1859 przyjechał na dłużej do Warszawy i 30 X wystąpił znów w Salach Redutowych Teatru Wielkiego, a 20 XI w Sali Nowej Resursy; obok utworów Liszta, Chopina, G. Meyerbeera i G. Rossiniego wykonał po raz pierwszy swoje Réminiscences de Halka de St. Moniuszko. Recenzenci, m.in. Jan Kleczyński, chwalili biegłość techniczną T-a, porównując go z Lisztem i Antonim Rubinsteinem.

Z biogramu autorstwa Anny Sieczki

 

Taylor Edward
Będąc przeciwnikiem wprowadzania marksistowskiej metodologii do nauk ekonomicznych, został 18 VIII 1949 przez ministra oświaty Stanisława Skrzeszewskiego przeniesiony na emeryturę; likwidacji uległo także prowadzone przez T-a Studium Ekonomiczne. W tym czasie odszedł również z Rady Naukowej PTE (1949), Komisji Nauk Społecznych Poznańskiego Tow. Przyjaciół Nauk (9 X 1950) oraz prezesury poznańskiego oddz. PTE (1952). Członkiem PAU i Tow. Naukowego Warszawskiego pozostał do r. 1951, do ich likwidacji; nie wszedł już do PAN. Został konsultantem Wyższej Szkoły Handlu Morskiego w Sopocie. «Do szuflady» napisał w tym okresie Wspomnienia ekonomisty, a dziejów polskiej myśli gospodarczej dotyczył artykuł Fryderyk Skarbek, ojciec polskiej ekonomiki politycznej (,,Roczn. PTE” 1956/7). W okresie tzw. odwilży minister szkolnictwa wyższego Stefan Żółkiewski przywrócił T-a 1 X 1956 na stanowisko profesora w Katedrze Ekonomii Politycznej UAM. 

Z biogramu autorstwa Alojzego Czecha i Urszuli Zagóry-Jonszty

 

Tchorznicki Mniszek Aleksander
Wobec galicyjsko-węgierskiego sporu o Morskie Oko, został T. M. w lipcu 1897 powołany na arbitra międzynarodowego sądu rozjemczego ds. ustalenia granicy. Był przewodniczącym polskiej delegacji, do której wchodzili m.in. Oswald Balzer i Wiktor Korn, i na posiedzeniu sądu rozjemczego (23-25 VIII t.r.) wygłosił mowę o historycznych związkach spornych terenów z Galicją, a w dn. 4-5 IX uczestniczył w wizji lokalnej nad Morskim Okiem. Z Balzerem przyczynił się do wydania 13 IX 1902 wyroku, przyznającego sporne tereny Galicji (poza 30 morgami lasu między północnym stokiem Żabiego, a spływem Rybiego Potoku do Białki) oraz utrzymania granicy wzdłuż Rysów granią Żabiego do połączenia Rybiego Potoku z Białą Wodą.

Z biogramu autorstwa Agaty Barzyckiej-Paździor

 

Teichmann Ludwik Karol
T. opublikował ok. trzydzieści prac naukowych w językach polskim i niemieckim; część badań pozostawił w rękopisie. Do jego uczniów należeli: Tadeusz Browicz, Władysław Bylicki, Antoni Gabryszewski, Antoni Gluziński, Henryk Kadyi, Edmund Kowalski, Leon Wachholtz i Władysław Waldeyer. Cieszył się opinią (m.in. Hyrtla, Waldeyera, A. Nicolsa, M. Popowa, I. Wagnera) najwybitniejszego polskiego anatoma oraz jednego z najsłynniejszych preparatorów i badaczy układu chłonnego w dziejach anatomii. T. miał przekonania liberalne i dystansował się od krakowskich konserwatystów, ale nie brał udziału w życiu politycznym. Podkreślał polskie pochodzenie, lecz jak wspomina Tadeusz Boy-Żeleński «dość długo zniemczony, mówił dziwaczną polszczyzną».

Z biogramu autorstwa Agaty Barzyckiej-Paździor

 


Telakowska Wanda
T. utrzymywała bliskie kontakty ze środowiskiem „Wiadomości Literackich”, m.in. z Julianem Tuwimem, Jarosławem Iwaszkiewiczem, Antonim Słonimskim, Władysławem Broniewskim, Ireną Krzywicką i Marianem Hemarem; poznała też Czesława Miłosza. Była towarzyska i lubiana, do sztambucha «odważnej, niezależnej, nowoczesnej Wandzi» wpisała Krzywicka «słowa najczulszej przyjaźni». Z poczuciem humoru znosiła T. żarty ze swej potężnej postury; Hemar pisał w maju 1936 «Gdybym był wyższy, dziewczyno [...] Niestety w tem pech, Że ja mam się do Ciebie, Jak jeden do trzech».

Z biogramu autorstwa Joanny Daranowskiej-Łukaszewskiej i Zofii Lewickiej-Depty

 

Teliga Leonid
Dn. 8 XII 1966 wypłynął T. z Gdyni razem z «Optym» na pokładzie m/s «Słupsk» do portu w Casablance. Stąd 25 I 1967 wyruszył w rejs dookoła świata. Trasa prowadziła na Oceanie Atlantyckim przez Wyspy Kanaryjskie, Małe Antyle do Kanału Panamskiego, gdzie T. dopiero po interwencji polskiej ambasady w Waszyngtonie uzyskał po jedenastu dniach zgodę od amerykańskiej administracji kanału na jego przepłynięcie. Następnie płynął przez Ocean Spokojny, zawijając do portów na Galapagos, Markizach, Tahiti, Bora-Bora i Fidżi. Wszędzie był uroczyście witany, także przez Polonię, mianowano go honorowym członkiem w miejscowych yacht clubach. Wobec problemów z uzyskaniem wizy australijskiej, niemożności zawinięcia do portów Nowej Zelandii i Republiki Południowej Afryki, T. z Fidżi (bez zawijania po drodze do portów) dotarł do Dakaru w Afryce Zachodniej. W ciągu 165 dni przepłynął ponad 13200 mil morskich, pobijając rekord nieprzerwanej samotnej żeglugi należący od r. 1883 do Amerykanina B. Gilboya. Po 2 latach 13 dniach 21 godzinach i 35 minutach przeciął 5 IV 1969 własny kurs, zamykając okołoziemską pętlę

Z biogramu autorstwa Krzysztofa Chalimoniuka

 


Tempka Tadeusz
Był w Polsce pionierem stosowania metody Arinkina do badania szpiku kostnego (nakłuwanie mostka w celu pobrania szpiku do badań cytomorfologicznych); jako pierwszy w literaturze światowej wykazał tą metodą, że niedokrwistość złośliwa jest panmielopatią, czyli stanem dotyczącym całego szpiku kostnego, w którym oprócz zmian w układzie erytroblastycznym, zachodzą również zmiany w krwinkach białych (Das morphologische Verhalten des Sternumpunktates in verschiedener Stadium der perniziösen Anaemie u. seine Wandlungen unter dem Einfluss der Therapie, tamże Bd. 48: 1932). T. i Bronisław Braun jako pierwsi opisali tzw. pałeczki olbrzymie (białaczkowe, zwane niekiedy komórkami Tempki-Brauna), pojawiające się w szpiku kostnym w przebiegu niedokrwistości złośliwej; badanie to T. wprowadził do praktyki w diagnostyce laboratoryjnej.

Z biogramu autorstwa Stanisława Tadeusza Sroki

 

Tempsky Gustaw Ferdynand
Mianowany w styczniu 1868 inspektorem (majorem) w miejscowej policji, objął dowództwo jej 5. komp. Na czele tej kompanii walczył w kolejnej wojnie z Maorysami. Zginął 5 IX 1868 w bitwie z plemieniem Hau Hau pod Te Ngutu o te Manu. Ciała T-ego nie odnaleziono. Na polu bitwy (obecnie rezerwat Te Ngutu o te Manu) postawiono drewniany krzyż, a w r. 1890 betonową, zbiorową mogiłę, upamiętniającą T-ego i żołnierzy (zachowana). W Nowej Zelandii krąży legenda, że praktykujący kanibalizm Maorysi z szacunku dla T-ego zjedli jego ciało i do dziś odmawiają wyjawienia miejsca pochówku jego kości oraz ukrycia jego szabli.

Z biogramu autorstwa Agaty Barzyckiej-Paździor

 

Tencalla Costante
W sierpniu 1643 T. organizował i nadzorował transport z Chęcin do Warszawy kolumny do pomnika Zygmunta III. W Warszawie wybudował rusztowanie do ustawienia pomnika, najpewniej korzystając z dzieła swego krewnego, Fontany pt. „Della trasportazione dell’obelisco Vaticano…” (Roma 1590). Prawdopodobnie osobiście wykonał  także kamieniarkę monumentu lub przynajmniej nadzorował jej realizację. Kolumnę Zygmunta III ustawiono w listopadzie 1644. Dębowe belki z rusztowania wykorzystano do utwardzenia gruntu, na którym rozpoczęto budowę kościoła warszawskich pijarów. Na odbitej w r. 1646 rycinie, wykonanej przez Willema Hondiusa zapewne wg projektu Locciego, umieszczono tekst: «machiny służące do podniesienia do góry tak wielkiego ciężaru [kolumny] stworzyła biegłość w sztuce i talent pana Costante Tencalli, architekta Jego Królewskiej Mości».

Z biogramu autorstwa Hanny Osieckiej-Samsonowicz

 

Tenenbaum Mordechaj
W konspiracyjnym laboratorium produkował broń i materiały wybuchowe. Do czasu zaginięcia łączniczki Sznajderman, w styczniu 1943, utrzymywał kontakt z członkami ŻOB w Warszawie. Prowadził z Mersikiem archiwum getta oraz pisał dziennik; przeszmuglowane puszki z archiwaliami ukrył poza gettem żołnierz AK, Bolesław Filipowski, przy ul. Piasta 29. Gdy pod koniec lipca doszło do scalenia organizacji podziemnych w getcie, T. został wybrany na przewodniczącego zjednoczonego frontu organizacji młodzieżowych oraz naczelnika sztabu samoobrony getta. Po rozpoczęciu 16 VIII przez Niemców ostatecznej likwidacji białostockiego getta kierował z Danielem Moszkowiczem, reprezentującym PPR, działaniami zbrojnymi. Prawdopodobnie 20 VIII 1943 popełnił samobójstwo.

Z biogramu autorstwa Weroniki Romanik

 


Redakcja Polskiego Słownika Biograficznego życzy Państwu ciekawej lektury.